Wczytywanie…
Lekcja gimnastyki w Centrum Wyszkolenia Związku Strzeleckiego

Centrum Wyszkolenia
Związku Strzeleckiego

Międzywojenny Związek Strzelecki „Strzelec” pod wieloma względami powinien w obecnych czasach stanowić wzór do naśladowania dla dzisiejszych, jakże rozdrobnionych organizacji strzeleckich, w zakresie prowadzenia szkoleń. Jednym z poważnych problemów, jaki napotkał na drodze swojego rozwoju nasz historyczny poprzednik, było stałe zapotrzebowanie na wykwalifikowaną kadrę instruktorską przy nieustannie rosnącym zasięgu działalności i ekspansji na kolejne obszary życia w II Rzeczypospolitej Polskiej. W obliczu rosnących potrzeb, by sprostać wyzwaniu, powołano 5. lutego 1934 r. Centrum Wyszkolenia Związku Strzeleckiego (CWZS) w Warszawie, stanowiące centralny ośrodek szkoleniowy jak i jednocześnie instytut życia strzeleckiego.

Każda organizacja społeczna, a zwłaszcza organizacja silna liczebnie, musi posiadać dobrze wyszkoloną i jednolitą ideowo kadrę działaczy, prowadzących prace terenowe. Wspólne metody pracy, wspólna psychika działaczy przyczynia się do tężyzny ideowej i sprężystości organizacyjnej. Związek Strzelecki, jako organizacja o wyraźnem obliczu ideowem, jako masowa organizacja wychowawcza młodzieży musi posiadać własny typ działacza i komendanta <<dowódcy – dop. red.>>. Praca i zadania Związku mają charakter zbyt głęboki i poważny, aby prowadzenie ich mogło dalej spoczywać na barkach dowolnie wyznaczonych ludzi, których jedyną nieraz kwalifikacją jest dobra wola przy jednoczesnym braku doświadczenia.

Piórecka, H., Żenczykowski, T. Red., Centrum Wyszkolenia ZS, Strzelec: Organ Towarzystwa Związek Strzelecki, 1934, R. 14, nr 7

Droga do powstania

Zasadniczą formą szkolenia instruktorów, referentów, komendantów (dowódców), były 2 tygodniowe obozy instruktorskie. Z jednej strony celem organizowania obozów było przeszkolenie instruktorów w zakresie zasad pracy strzeleckiej oraz określonego jednolitego programu nauczania. Z drugiej zaś, instruktorzy odpowiadali za tzw. wyrobienie obywatelskie, czyli krzewienie postawy obywatelskiej, patriotyzmu, etosu obywatela-żołnierza, umożliwiając tym samym realizację podstawowych celów ideowych Związku.

Takie okresowe obozy były organizowane doraźnie przez poszczególne okręgi strzeleckie wedle zapotrzebowania i własnych programów do 1932 r. a w działaniach tych przodował Okręg ZS Lublin. Pomimo doraźnej działalności oświatowej w poszczególnych okręgach dostrzeżono konieczność centralizacji procesów szkoleniowych.

W 1932 r. zorganizowano przez Komendę Główną Związku Strzeleckiego pierwszy centralny obóz oficerski w Spale. W następnych latach cyklicznie przeprowadzano kolejne kursy, przeszkalając każdorazowo coraz większą liczbę kursantów. Centralne obozy były organizowane również w innych miejscowościach – od 1935 w Rozewiu a od 1936 w Kozienicach.

 

Powołanie instytucji

Celem instytucji, powołanej 5. lutego 1934 r., było systematyczne organizowanie kursów zarówno dla męskiej i żeńskiej kadry ZS. Była to stała szkoła kadr Związku a zasadniczym typem kurs było szkolenie unitarne dla komendantów powiatów ZS. Miało ono za zadanie zaznajomić słuchaczy z całokształtem pracy na terenie powiatu.

Ponadto poza przygotowaniem kadr Centrum Wyszkolenia ZS działało jako instytut Związku, opracowując metody pracy, przeprowadzając studium programów wyszkolenia i potrzebne ku temu instrukcje. Zadanie te wynikały z regulaminu CWZS:

Centrum Wyszkolenia Związku Strzeleckiego jest ośrodkiem wyszkolenia kadry instruktorów, komendantów i działaczy ZS, oraz terenem praktycznych doświadczeń w zakresie programów i metodyki pracy wyszkoleniowo-wychowawczej ZS.

CAW, ZS, syg. I.390.1, t. 529 [bs.]. Tymczasowy Regulamin Centrum Wyszkolenia
Związku Strzeleckiego w Warszawie, Warszawa 1933, s. 1.

Centrum Wyszkolenia ZS podlegało bezpośrednio Komendantowi Głównemu ZS, który sprawował władzę nad instytucją poprzez Komendanta Centrum. Centrum zaś prowadziło 3 zasadnicze rodzaje kursów:

  • kursy informacyjne dla starszych oficerów i członków Zarządów ZS, których celem było zapoznanie działaczy strzeleckich z nowymi zagadnieniami organizacyjnymi, zasadami pracy i taktyką organizacyjną.
  • kursy wyszkoleniowe dla komendantów ZS, których zadaniem było jednolite przygotowanie samodzielnych i dobrze wyszkolonych komendantów strzeleckich oraz utrwalenie metody pracy strzeleckiej.
  • kursy specjalistyczne dla instruktorów specjalistów, szkolących instruktorów z poszczególnych dziedzin:
    • przysposobienia wojskowego,
    • wychowania fizycznego,
    • wychowania obywatelskiego,
    • strzelectwa,
    • kierowników grup wiekowych : orląt, junaków, strzelców, rezerwistów.

 

Konieczność wdrożenia podobnych rozwiązań współcześnie

Patrząc na naszego poprzednika nasuwa się pytanie, czy po prawie 30 latach rozwoju odrodzonego ruchu strzeleckiego, nie należy poważnie rozważyć wprowadzenia podobnego rozwiązania, mając na uwadze zarówno dobro ruchu strzeleckiego jak i nasz naczelny cel, jakim jest dobro RP. W dzisiejszych czasach Organizacja stoi przed podobnymi problemami kadrowymi jak międzywojenny Związek Strzelecki, którego spadkobiercami jesteśmy. Niejednokrotnie zdarza się, że z różnych przyczyn doświadczeni dowódcy Jednostek Strzeleckich muszą zrezygnować z indywidualnych powodów, zostawiając Jednostkę samopas pod przywództwem osoby nieprzygotowanej.

Obecnie Organizacja cierpi na brak jednolitych wytycznych szkoleniowych na różnych szczeblach dowodzenia. Nie ma jednoznacznych przepisów regulujących skład poszczególnych poziomów organizacyjnych, szczelnych regulaminów dotyczących stopni strzeleckich, umundurowania (np. dowolność w projektowaniu oznak poddodziałów), wytycznych wizerunkowych i wielu innych aspektów, które mogłyby być wytworem ekspertów skupionych wokół podobnej instytucji.

Należy poważnie rozważyć ukrócenie przypadkowości mianowania na stanowiska dowódcze w naszej Organizacji, tak by nie dochodziło do nieprzewidzianych zachowań szkodzących Organizacji a przede wszystkim do kolejnych bezsensownych rozłamów, na jakie cierpi obecny ruch strzelecki.

Należy zapewnić dowódcom Jednostek Strzeleckich oraz prowadzącym zajęcia instruktorom w naszej Organizacji możliwość zdobycia niezbędnych kwalifikacji w zakresie:

  • przysposobienia wojskowego,
  • wychowania fizycznego,
  • wychowania obywatelskiego,
  • wychowania ideowego,
  • promowania działalności.

Należy stworzyć dowódcom JS możliwość poszerzania zakresu kompetencji społecznych i pedagogicznych, by realne było tworzenie sprawnie działających pododdziałów orląt jakże ważnych dla naszej przyszłej działalności.

Powyższą odezwę My, strzelcy z Jednostki Strzeleckiej 2014 we Wrocławiu, składamy w trosce o los naszej Organizacji. Liczymy na jej odbicie się szerokim echem wśród strzeleckiej społeczności.

Opracowano na podstawie:

Zakrzewska A., Związek Strzelecki 1919-1939 – Wychowanie obywatelskie młodzieży, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”,  2007, s. 70-74